Nevşehir İli Tanıtımı No: 50

NEVÅžEHÄ°R

Nevşehir, tarih ve doğanın iç içe geçerek, bütünsel bir güzellik sergilediği beldeleri ve bölgede yaşamış uygarlıkların zenginleştirdiği kültürel birikimi ile Türkiye’nin eşsiz turizm cennetlerinden biridir.

Günümüzde bölge, birbirinden güzel kaya kiliseleri, doğal güzellikleri, vadileri ve yeraltı şehirleriyle bir açık hava müzesi durumundadır.

Dünyaca ünlü Türk düşünürü Hacı Bektaş-ı Veli ile Osmanlı döneminin ünlü sadrazamlarından Damat İbrahim Paşa’nın bu bölgede yaşamış olmaları da kültür ve turizm hareketlerinin olumlu yönde gelişmesine büyük katkı sağlamıştır.

TARİHÇE

Tarihi M.Ö. 3000 yıllarına kadar uzanan ve tarih öncesi çaÄŸlardan beri bir çok yerleÅŸmeye sahne olan kent tarihte Kapadokya Krallığı adıyla anılmıştır. NevÅŸehir’de Hititler, Persler, Makedonyalılar, Selevkoslar, Roma, Bizans, Selçuklu, DulkadiroÄŸulları ve Osmanlılar hüküm sürmüştür.

COÄžRAFYA

Peribacalarının Oluşumu

NevÅŸehir il alanı, Orta Anadolu’da, Erciyes, Melendiz ve Hasan daÄŸları gibi eski yanardaÄŸların kül ve lavlarının birikmesiyle oluÅŸmuÅŸ çok geniÅŸ bir plato üzerinde yer almaktadır. Bu platoyu, ülkenin en uzun akarsuyu olan Kızılırmak, doÄŸu-batı Vadi yamaçlarından inen sel sularının ve rüzgarın, tüflerden oluÅŸan yapıyı aşındırmasıyla ‘peribacası’ adı verilen ilginç oluÅŸumlar ortaya çıkmıştır. Sel sularının dik yamaçlarda kendine yol bulması, sert kayaların çatlamasına ve kopmasına neden doÄŸrultusunda derinliÄŸine oymuÅŸtur. Ayrıca bu alan, Kızılırmak nehrine kuzeyden ve güneyden karışan yan suların açtığı derin vadilerle de sık bir ÅŸekilde parçalanmıştır. Ä°l merkezi, Kızılırmak platosu adıyla anılan bu geniÅŸ ve yüksek düzlüklerin batı olmuÅŸtur. Alt kısımlarda bulunan ve daha kolay aşınan malzemenin derin bir ÅŸekilde oyulması ile yamaç gerilemiÅŸ, böylece üst kısımlarda yer alan ÅŸapka ile aşınmadan korunan konik biçimli gövdeler ortaya çıkmıştır. Daha çok Ãœrgüp civarında bulunan yamaçlarında kurulmuÅŸtur.

Nevşehir, yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve yağışlı geçen tipik karasal iklim özelliğine sahiptir şapkalı peribacaları konik gövdeli olup, tepe kısımlarında bir kaya bloku bulunmaktadır. Gövde tüf, tüffit ve volkan külünden oluşmuş kayaçtan; şapka kısmı ise lahar ve ignimbrit gibi sert kayaçlardan oluşmaktadır. Yani şapkayı oluşturan kaya türü, gövdeyi oluşturan kaya topluluğuna oranla daha dayanıklıdır. Bu, peribacasının oluşumu için ilk koşuldur. Şapkadaki kayanın direncine bağlı olarak peribacaları uzun veya kısa ömürlü olmaktadır.

Kapadokya bölgesinde erozyonun oluşturduğu diğer peribacası tipleri ise, konili, mantar biçimli, sütunlu ve sivri peribacalarıdır. Peribacaları en yoğun şekilde Ürgüp-Üçhisar-Avanos üçgeni arasında kalan vadilerde, Ürgüp-Şahinefendi arasındaki bölgede Nevşehir Çat kasabası civarında görülür. Peribacalarının dışında vadi yamaçlarında yağmur sularının oluşturduğu ilginç kıvrımlar bölgeye ayrı bir özellik katmaktadır. Bazı yamaçlarda görülen renk armonisi, lav tabakalarının ısı farkından dolayıdır. Bu oluşumlar Üçhisar, Çavuşin-Güllüdere, Göreme-Meskendir, Ortahisar -Kızılçukur ve Pancarlıkta görülür.

İLÇELER

NevÅŸehir ilinin ilçeleri; Acıgöl, Avanos, Derinkuyu, GülÅŸehri, HacıbektaÅŸ, Kozaklı ve Ãœrgüp’tür.
Avanos
Ürgüp
Hacıbektaş

Gülşehir
NevÅŸehir’e 20 km. uzaklıktadır. Osmanlı Sadrazamı Karavezir Mehmet Seyyid PaÅŸa’nın yaptırdığı külliye; cami, medrese ve çeÅŸmeden oluÅŸmaktadır. Ä°lçedeki Aziz Jean Kilisesi ve Sivasa Gökçetoprak yeraltı ÅŸehri görülmeye deÄŸer yerlerdendir.

Kozaklı
NevÅŸehir’ in yaklaşık 100 km.kuzeyinde yer alan Kozaklı saÄŸlık turizmi açısından önemli bir yere sahiptir. Kozaklı kaplıcaları, Batı Alman kaplıcaları BirliÄŸi sınıflamasına göre sodyumlu, kalsiyumlu, klorlü olup A ve C grubu ÅŸifalı sular grubuna girmektadir. Kozaklı kaplıcalarından iltihapı olmayan romatizmal hastalıkların, kireçlenmelerin, cilt hastalıklarının, kronik iltihaplı kadın hastalıklarının, damar sertliklerinin, mantar hastalıklarının tedavisinde baÅŸarılı sonuçlar alındığı gözlenmiÅŸtir.

Acıgöl
Aksaray-NevÅŸehir yolu üzerinde yer alan ve NevÅŸehir’e uzaklığı yaklaşık 20 km. olan Acıgöl’de tespit edilebilen en eski yerleÅŸim M.Ö. VIII. yüzyıla aittir. Ağıllı köyü yakınlarındaki Topada Geç Hitit Dönemi’ne ait Hitit hiyeroglifi ile yazılmış kaya anıtında bölgenin siyasi durumu ve liderinin icraatları ile ilgili bilgiler yer almaktadır.

Derinkuyu
NevÅŸehir-NiÄŸde karayolu üzerinde eski adı Melegobia olan Derinkuyu NevÅŸehir’e 29 km. uzaklıktadır. Akarsuyu ve gölü bulunmayan bu ilçenin içme suyu 60-70 m derinlikteki kuyulardan temin etmesinden dolayı “Derinkuyu” olarak adlandırılmıştır.Ä°lçede 85 m derinliÄŸinde bir yeraltı ÅŸehri bulunmaktadır. Bu yeraltı ÅŸehri, bir yeraltı ÅŸehrinde bulunan tüm özelliklere sahiptir.

TURÄ°ZM

Avanos, Ürgüp, Hacıbektaş, Göreme
Göreme Tarihi Milli Parkı Göreme Kiliseleri (İnanç Turizmi)

Paşabağları ve Zelve Ören Yeri
1 km. uzaktaki peribacaları en iyi Zelve ören yerinden görülmektedir. Burada ayrıca Aziz Simeon adına yapılmış ÅŸapel ve birçok kaya mekânları bulunmaktadır. PaÅŸabaÄŸları’nın daha ilerisinde Göreme-Avanos karayolundan 2 km. içerde olan ve 3 vadiden oluÅŸan Zelve ören yeri, peribacalarının en yoÄŸun olduÄŸu yerdir. 9. ve 13. yüzyıllarda Hıristiyanların önemli yerleÅŸim ve dini merkezlerinden birisi olmuÅŸtur. Balıklı, Ãœzümlü ve Geyikli kiliseler vadinin en önemli kiliseleri olup ikonoklastik dönem öncesine aittir.

1952 yılına kadar iskân edilmiş vadide manastırlar, kiliseler, yerleşim yerleriyle, tünel, değirmen, cami gibi yapılar bulunmaktadır.

MustafapaÅŸa (Sinasos)
Ürgüp’ün 6 km. güneyinde yer alan Mustafapaşa, 20. yüzyılın başlarına kadar Rum ve Türklerin birlikte yaşadığı bir kasabadır. 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarına tarihlenen eski Rum evleri oldukça zengin taş işçiliği arz ederler.

Mustafapaşa’nın batısında yer alan Gömede Vadisi morfolojik açıdan Ihlara Vadisi’nin küçük bir benzeridir. Ihlara Vadisi’nde olduğu gibi kaya oyma kiliselere, barınaklara ve vadinin içinden geçen bir dereye sahiptir.

Mustafapaşa’daki önemli kilise ve manastırlar; Aios Vasilios Kilisesi, Sinasos Kilisesi, Alakara Kilisesi, Aios Nichole Manastırı, Konstantin-Helena Kilisesi, Manastır Vadisi kiliseleri ve Basil Kilisesi’dir. Ayrıca Osmanlı döneminde inşa edilmiş güzel taş ve ağaç işçiliği gösteren bir kervansaray da bulunmaktadır.

Ihlara Vadisi
Aksaray’a 40 km. uzaklıktadır. Vadiye, Aksaray-NevÅŸehir karayolunun 11. km.sinden sapılarak gidilir. Hasandağı’ndan çıkan bazalt ve andezit yoÄŸunluklu lavların soÄŸumasıyla ortaya çıkan çatlaklar ve çökmeler kanyonu oluÅŸturmuÅŸtur. Bu çatlaklardan yol bulan kanyonun bugünkü halini almasını saÄŸlayan Melendiz Çayına ilk çaÄŸlarda Kapadokya ırmağı anlamına gelen ‘Potamus Kapadukus” denilmekteydi. 14 km. uzunluÄŸundaki vadi Ihlara’dan baÅŸlar, Selime’de son bulur. Vadinin yüksekliÄŸi yer yer 100-150 m.dir. Vadi boyunca kayalara oyulmuÅŸ sayısız barınaklar, mezarlar ve kiliseler bulunmaktadır.Bazı barınaklar ve kiliseler yeraltı ÅŸehirlerinde olduÄŸu gibi birbirlerine tünellerle baÄŸlantılıdır.

Kaymaklı
NevÅŸehir’ in 20 km güneyinde bulunan yeraltı ÅŸehridir. VII. – IX. yüzyıllar arasında arap saldırılarına karşı korunmak ve Hıristiyanlığın yayılmasına karşı engelleri önlemek için sığınak olarak yapılmıştır. Karışık tünellerle 4 kat aÅŸağısına kadar inilebilmektedir. 5.- 8. katlar açık deÄŸildir. Tünellerle yatak odalarına, mutfaklara, ÅŸarap depolarına, dolaplara ve tapınaklara gidilebilmektedir. Tüneller ve katlar arası deÄŸirmen taÅŸları ile kapatılarak ÅŸehrin dış dünya ile ilgisi kesilebilmektedir. Bütün ÅŸehrin havalandırılması büyük bir baca ile yapılmaktadır.

Yeraltı Şehirleri
Avanos’a 14 km. uzaklıktaki Özkonak kasabasında bulunan yeraltı ÅŸehri, Ä°diÅŸ Dağı’nın kuzey yamaçlarında volkanik, granit bünyeli tüf tabakalarının oldukça kalın olduÄŸu bir yerde yapılmıştır. Yeraltı ÅŸehri henüz tam olarak temizlenmemiÅŸ olup temizlendiÄŸi kadarıyla ziyarete açılmıştır. NevÅŸehir’e 20 km. mesafede bulunan Kaymaklı kasabasındadır. 8 katlı olup ilk katı erken dönem tarihlenmektedir. Roma ve Bizans dönemlerinde de diÄŸer alanların oyularak geniÅŸletilmesi suretiyle yeraltı ÅŸehri haline dönüştürülmüştür. Bugün 4 katı ziyarete açıktır.

Tüf kayalara oyulmuÅŸ bu yeraltı ÅŸehri, bir kitlenin geçici olarak yaÅŸayabilmesi için gerekli barınma ÅŸartlarına haizdir. Dar koridorlarla birbirlerine baÄŸlanan oda ve salonlar, ÅŸarap depoları, su mahzenleri, mutfak ve erzak depoları, havalandırma bacaları, su kuyuları, kilise ve dışarıdan gelebilecek herhangi bir tehlikeyi önlemek için kapıyı içten kapatan büyük sürgü taÅŸları vardır. NevÅŸehir- NiÄŸde karayolu üzerinde ve NevÅŸehir’e 30 km. uzaklıkta bulunan Derinkuyu ilçesindedir. Kaymaklı yeraltı ÅŸehrinde olduÄŸu gibi burada da büyük bir topluluÄŸu içinde barındıracak ve ihtiyaçlarını karşılayacak mekânlar vardır. Bu yeraltı ÅŸehri 8 katlıdır. Kaymaklı yeraltı ÅŸehrinden farklı olarak burada misyonerler okulu, günah çıkartma yeri, vaftiz havuzu ve ziyaretçilerin ilgisini çeken kuyu mevcuttur.

Yeraltı ÅŸehirleri sadece Kappadokia bölgesinin jeolojik oluÅŸumlarına özgü yapılar olup diÄŸer bölgelerde bu tür örneklere rastlanmamaktadır. Antik adı “Mataza” olan Mazı köyü, Ãœrgüp’ün 18 km. güneyinde, Kaymaklı yeraltı ÅŸehrinin ise 10 km. doÄŸusundadır.

DeÄŸiÅŸik yerlerde 4 giriÅŸi tespit edilebilmiÅŸtir; asıl giriÅŸi düzensiz taÅŸlarla örülmüş koridor saÄŸlamaktadır. Kısa koridordaki iri sürgü taşı, yeraltı ÅŸehrinin giriÅŸ çıkışını kontrol altına almaktadır. İç kısımdaki küçük oda, sürgü taşının rahat bir ÅŸekilde hareket etmesi için yapılmıştır. Yeraltı yerleÅŸiminin geniÅŸ alanlarına yayılan ahırlar, diÄŸerlerinden farksızdır. Ahırlardan kısa bir koridor vasıtasıyla yeraltı ÅŸehrinin kilisesine ulaşılmaktadır. Bu mekânın giriÅŸi sürgü taşı ile kapatılabilmektedir. Kilise apsisi, köşeye oyulmuÅŸtur ve cephesi kabartmalarla süslüdür. Eski adı “Zile” olan Özlüce köyü merkezindeki yeraltı ÅŸehri, NevÅŸehir- Derinkuyu karayolu üzerindeki Kaymaklı kasabasının 6 km. batısındadır.

Girişte bazalttan yapılmış, birbirine geçmeli iki kemerli mekân bulunmaktadır. Daha sonra yine moloz taşlarla örülü 15 m. uzunluğunda bir geçit vasıtasıyla asıl tüf kayaya ulaşılmaktadır. Yeraltı şehrine girişi sağlayan taştan yapılmış mekânlar, asıl yeraltı şehrini oluşturan kaya oyma mekânlara nazaran daha yenidir. Bu koridorun bitiminde 1.75 m. çapında sert granit taştan yapılmış sürgü taşı bulunmaktadır.

Girişteki ana mekân, yeraltı yerleşiminin en geniş alanı olup iki bölümden ibarettir. Büyük mekânın sağında erzak depoları, solunda ise oturma odaları bulunmaktadır. Oldukça uzun olan galerilerin kenarlarında hücre tipi odalar, tabanlarda ise tuzaklar yer alır. Henüz ziyarete açılmamıştır. 1991 yılında ziyarete açılan yeraltı şehri ise, mekânlarının büyüklüğü, erzak depolarının sayısının ve kiliselerin çokluğu nedeniyle askeri garnizon ya da manastır kompleksini akla getirir. Yeraltı şehri oldukça geniş alanlara yayılmış, ancak küçük bir kısmı temizlenebilmiştir. Halen iki katı gezilebilen yeraltı şehrinin en önemli özelliği diğer yeraltı şehirlerinde pek bulunamayan tuvalete sahip olmasıdır.

Kaleler
Selçuklular döneminde, BaÄŸdat’a giden kervan yolunun korunması amacıyla inÅŸa edilmiÅŸtir. NevÅŸehir’in eski yerleÅŸim yerinde, saÄŸlam bazalt kütleli bir tepenin üzerinde bulunan kale, Osmanlı döneminde Damat Ä°brahim PaÅŸa tarafından onarılmış ve cumhuriyet döneminde de yeniden restore edilerek tahrip olmaktan korunmuÅŸtur. Sur duvarları genelde saÄŸlam olup, kale giriÅŸi güneybatı yönündedir. NevÅŸehir merkezine 10 km. uzaklıkta bulunan Uçhisar, doÄŸal konumu nedeniyle bir hisar görünümündedir. Kapadokya manzarasına hâkimdir. DoÄŸu Roma döneminde, korunaklı yapısı ile Arap akınlarına karşı kolayca savunma saÄŸlamıştır. Kalenin içerisine oyulmuÅŸ eski bir maÄŸara bulunmaktadır. MaÄŸaraya üç yol ile girilir ve bu yollar geniÅŸ bir salonda birleÅŸir. Yolların birinde taÅŸ kapı, ardında da nöbetçi odası mevcuttur. Kalenin içerisinde baÅŸka dehlizler de bulunmakla birlikte, bunların bazıları çökmüş bazıları ise molozla dolmuÅŸtur. Ãœrgüp-NevÅŸehir yolunun güneyinde bulunmaktadır. YerleÅŸimin ortasında kayalardan oyma evlerle çevrelenen doÄŸal bir kale bulunmaktadır. Ortahisar’ın en önemli özelliÄŸi, bünyesindeki yeraltı kentleridir. Kolayca ÅŸekillendirilebilen bir kaya yapısına sahip olan kalede yerin altına oyulmuÅŸ doÄŸal soÄŸuk hava depoları da bulunmakta olup, bu depolarda günümüzde narenciye saklanmaktadır.

Kaplıca ve İçmeceler
Kozaklı Termal Turizm Merkezi Su kaynağı, ilçe merkezinin 5 km. doğusunda bulunmaktadır. Kaplıca suyunun ısı derecesi 14 °C olup, tuzlu, kokusuz, gazsız sular gurubundan sayılmaktadır. Deri hastalıklarının tedavisinde su banyosundan ve kaynağın az ilerisindeki kükürtlü çamurdan yararlanılır. Kaynak, Bahçeli köyünün kuzeybatısındadır. Suyu 18 °C olan bu içmece fazla gazlı, kokusuz, bikarbonatlı sofra sularını ihtiva eder. Hazmı kolaylaştıran ve böbrekleri temizleyen bu su aynı zamanda sofra suyu olarak da kullanılır. Nevşehir-Avanos karayolu üzerindeki bu içmecelerden; Çorak İçmecesi il merkezine 5 km., Karakaya İçmecesi de 13 km. uzaklıktadır. Alkali düzeyi yüksek, tuzlu ve bikarbonatlı olan Çorak suyu, içme olarak değerlendirildiğinde sindirimi kolaylaştırıcı etki yapmaktadır. Sodyum bikarbonatlı ve alkalik sulardan olan Karakaya İçmecesi de mide ve bağırsak rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılmaktadır. Gümüşkent kasabasının hemen yakınında bulunan bu içmece, kısmen doğal, betonlaşmış bir havuzun içinde kaynamaktadır. İkinci bir havuzda toplanan su, bahçe sulamasında kullanılmaktadır. Gümüşkent İçmecesi, toprak alkali, bikarbonatlı ve bol karbondioksitli bir maden suyudur. İçme olarak değerlendirildiğinde metabolizma hastalıklarında karaciğer ve safra kesesi hastalıklarında yararlı olmaktadır.

Cami ve Kiliseler
İnanç Turizmi

Milli Parkalar ve Korunan Alanlar
Göreme Tarihi Milli Parkı

Kuş Gözlem Alanı
AladaÄŸlar

Balonla Seyahat
Kapadokya’nın simgelerinden biri olmaya başlayan balonlarla yapılan turlar, bölgenin eşsiz güzelliğini görmenin en etkili yoludur. Gökte ağır ağır süzülerek yaklaşık 15 dakika süren balon tur, Kapadokya uygarlığının ve doğal güzelliğinin yürüyerek ulaşılamayan en uzak noktalarına kadar götürür.

ULAÅžIM

Karayolu ile NevÅŸehir’e her yerden ulaşım mümkündür.

Otogar Tel : (+90-384) 213 40 25 Hava Limanı şehir merkezine 30 km uzaklıktadır. Merkezden, otobüs, dolmuş ve taksi ile ulaşmak mümkündür.

YEME-İÇME

Yöre üzümünden yapılan ÅŸaraplar, pekmez, Avanos’un çömlek kebabı, Acıgöl’ün kabak tatlısı,Ortahisar’ın maÄŸaralarında depolanan limon ve greyfrutlar, Ortahisar nefis kayısıları mutlaka tadılmalıdır.

ALIÅžVERÄ°Åž

Yöreden alınabilecek hediyelik eşyalar çömlek işi kapkacaklar, deri işleri, halıcılık,onyx taşından yapılmış süs eşyaları yöreden alınabilecek hediyelik eşyalardır.

Alıntıdır

FotoÄŸraf Kaynak